فاطمه سراواني-گلستان، با خاک‌هاي حاصل‌خيز و آب‌وهواي مناسب، يکي از قطب‌هاي اصلي کشاورزي در ايران به شمار مي‌رود. در اينجا، کشاورزي نه فقط شغل، بلکه جزئي از هويت و تاريخ مردم است. اما امروز با وجود ظرفيتهاي بسيار، کشاورزي استان گلستان با چالش‌هاي بزرگي روبه‌روست که يکي از مهم‌ترين آن‌ها، پراکندگي و خرد بودن اراضي کشاورزي است. وقتي زمين‌هاي کشاورزي در قطعات کوچک و پراکنده تقسيم مي‌شوند، مديريت آنها بسيار سخت و هزينه‌بر مي‌شود. براي مثال، کشاورزاني که زمين‌هاي پراکنده‌اي دارند، نمي‌توانند از ماشين‌آلات کشاورزي بزرگ يا سيستم‌هاي پيشرفته آبياري استفاده کنند. در نتيجه، کشاورزي به روش‌هاي سنتي ادامه پيدا مي‌کند که نه تنها بهره‌وري را پايين مي آورد، بلکه هزينه‌هاي اضافي نيز به همراه دارد. يکي از راه‌حل‌هاي موثر براي اين مشکل، تجميع اراضي کشاورزي است. تجميع به معناي گردآوري قطعات پراکنده و تبديل آن‌ها به يک واحد بزرگ‌تر و منسجم است. اين فرآيند مي‌تواند از طريق خريد و فروش زمين، معاوضه اراضي، يا اصلاح مرزها صورت بگيرد. تجميع اراضي اين امکان را فراهم مي‌آورد که کشاورزان بتوانند از فناوري‌هاي نوين بهره‌مند شوند و توليد خود را بهينه کنند. تجميع اراضي مي‌تواند تغييرات بزرگي در کيفيت و کميت توليدات کشاورزي ايجاد کند. يکي از مهم‌ترين مزاياي اين فرآيند، افزايش بهره‌وري زمين است. وقتي که زمين‌ها به صورت يکپارچه در مي‌آيند، کشاورزان مي‌توانند از سيستم‌هاي آبياري پيشرفته‌تر و ماشين‌آلات کشاورزي بزرگ‌تر استفاده کنند که کار را سريع‌تر و با کيفيت بالاتر انجام مي‌دهد. به عنوان مثال، نصب يک سيستم آبياري قطره‌اي در يک زمين بزرگ‌تر به مراتب موثرتر از استفاده از آن در قطعات کوچک است. همچنين، استفاده از تراکتور و کمباين‌هاي بزرگ‌تر باعث مي‌شود که سرعت برداشت محصول افزايش و هزينه‌هاي کارگري کاهش يابد. همچنين، تجميع اراضي مي‌تواند هزينه‌هاي توليد را به شدت کاهش دهد. در شرايط کنوني که زمين‌ها پراکنده هستند، کشاورزان بايد براي هر قطعه از زمين سيستم‌هاي جداگانه‌اي براي آبياري، برداشت و حمل‌ونقل داشته باشند. اين موضوع باعث مي‌شود که هزينه‌ها به طور غيرضروري بالا برود. اما در صورت تجميع اراضي، کشاورزان مي‌توانند از ماشين‌آلات بزرگ‌تر استفاده کرده و به راحتي عمليات کشاورزي را يکپارچه انجام دهند. يکي ديگر از مزاياي تجميع اراضي، کمک به استفاده از روش‌هاي نوين کشاورزي است. کشاورزان مي‌توانند از شيوه‌هايي مانند کشاورزي دقيق بهره ببرند که باعث بهينه‌سازي مصرف آب، کود و نهاده‌ها مي‌شود. در نتيجه، محصولات توليدي با کيفيت بالاتر و هزينه کمتري به بازار عرضه مي‌شوند. پراکندگي اراضي و خرد بودن آنها مشکلات زيادي را براي کشاورزان به همراه دارد. يکي از بزرگ‌ترين اين مشکلات، ناتواني در استفاده از ماشين‌آلات پيشرفته است. براي مثال، کشاورزاني که زمين‌هاي کوچک دارند، نمي‌توانند از تراکتورها يا کمباين‌هاي بزرگ براي برداشت محصول استفاده کنند، زيرا اين ماشين‌آلات براي قطعات کوچک طراحي نشده‌اند. اين مسئله باعث مي‌شود که کشاورزان مجبور شوند به روش‌هاي سنتي، مانند استفاده از دست يا ابزارهاي دستي، اتکا کنند که هم وقت‌گير است و هم کارايي پاييني دارد. مشکل ديگري که در اثر خرد بودن اراضي به وجود مي‌آيد، دشواري در مديريت منابع آبي است. در بسياري از نقاط استان گلستان، کشاورزان براي آبياري زمين‌هاي خود مجبور به استفاده از منابع آبي محدود و غيرمؤثر هستند. اين وضعيت به ويژه در فصول کم‌آب مشکل‌ساز مي‌شود و مي‌تواند به کاهش عملکرد مزرعه و کيفيت محصول منجر شود. از طرف ديگر، پراکندگي اراضي مشکلات جدي در حمل‌ونقل محصولات ايجاد مي‌کند. کشاورزان براي جابه‌جايي محصولات خود از زمين به بازار بايد مسافت‌هاي زيادي را طي کنند و اين کار هزينه‌هاي اضافي را به بار مي‌آورد.

با تجميع اراضي، حمل‌ونقل محصولات به راحتي انجام مي‌شود و هزينه‌هاي حمل‌ونقل کاهش مي‌يابد. اما تجميع اراضي فقط با چالش‌هاي فني و اقتصادي روبه‌رو نيست. برخي از کشاورزان ممکن است به دلايل اجتماعي و فرهنگي تمايلي به مشارکت در فرآيند تجميع نداشته باشند. بسياري از کشاورزان به زمين‌هاي خود به عنوان ميراث خانوادگي نگاه مي‌کنند و ترس از دست دادن مالکيت يا تغيير در وضعيت زمين‌هاي خانوادگي، باعث مي‌شود که از اين تغييرات استقبال نکنند. براي غلبه بر اين موانع، نياز است که فرايند تجميع با توجه به نگرش‌ها و فرهنگ کشاورزان به درستي تبيين شود. بايد به کشاورزان نشان داده شود که تجميع اراضي نه تنها موجب بهبود شرايط مالي آن‌ها مي‌شود، بلکه به بهبود کيفيت محصولات و کاهش هزينه‌هاي توليد نيز کمک خواهد کرد. ايجاد مشوق‌هاي اقتصادي و حمايتي از جمله تسهيلات بانکي، معافيت‌هاي مالياتي و همچنين اطمينان از امنيت حقوقي سرمايه‌گذاري مي‌تواند در اين فرآيند موثر باشد. تجميع اراضي کشاورزي مي‌تواند به عنوان يک راه‌حل مؤثر براي بهبود وضعيت کشاورزي در استان گلستان مطرح باشد. اين تغيير نه تنها به افزايش بهره‌وري و کاهش هزينه‌ها کمک مي‌کند، بلکه زمينه‌ساز استفاده از فناوري‌هاي نوين کشاورزي و بهبود کيفيت محصولات نيز خواهد بود. البته، براي اجراي موفقيت‌آميز اين طرح، بايد موانع اجتماعي و فرهنگي برطرف شده و کشاورزان با اطمينان از مزاياي آن به اين فرآيند پيوسته و به سمت کشاورزي مدرن‌ حرکت کنند.