اعظم محبي

سفر قريب‌الوقوع رئيس جمهور به گلستان، پرونده فرسايشي و 10 ساله «سد نرماب» را در کانون توجهات ملي قرار داده است؛ پروژه‌اي حياتي براي تضمين امنيت آبي 550 هزار نفر و مهار سيلاب‌هاي ويرانگر که اکنون پس از 90 درصد پيشرفت فيزيکي، براي عبور از گرداب کمبود اعتبار نيازمند دستور ويژه عالي‌ترين مقام اجرايي کشور است. رئيس دولت چهاردهم به‌ زودي به استان گلستان سفر خواهد کرد و شنيدن اين خبر، دريچه‌اي از اميد را بر روي مردم اين استان، به ‌ويژه مناطق شرقي آن گشوده است. اهالي گلستان، اين سفر را فرصتي مغتنم براي احقاق مطالبات ديرينه‌اي مي‌دانند که سال‌هاست چرخ توسعه اين خطه را کند کرده است. در صدر اين انتظارات، تکميل پروژه عظيم و حياتي سد نرماب چهل‌چاي مينودشت قرار دارد. اين سد که بزرگ‌ترين طرح عمراني استان لقب گرفته، پس از گذشت بيش از يک دهه از آغاز ساخت، به علت چالش‌هاي اعتباري و اجتماعي، همچنان در هاله‌اي از ابهام و بلاتکليفي به سر مي‌برد.

پايان انتظار؟

مردم گلستان که سال‌ها شاهد وعده‌هاي مسئولان کشوري و لشکري براي تکميل اين پروژه بوده‌اند، اميدوارند اين بار، با حضور رئيس دولت چهاردهم، فصل جديدي در روند اتمام اين سد سرنوشت‌ساز آغاز شود و پايان انتظاري طولاني رقم بخورد. سد نرماب مينودشت، پروژه‌اي با اهداف بلند براي کنترل سيلاب‌هاي مخرب، تأمين آب شرب پايدار نزديک به 550 هزار نفر از ساکنان چهار شهرستان شمالي و شرقي گلستان (گنبدکاووس، مينودشت، گاليکش و مراوه‌تپه) و آبياري هزاران هکتار زمين کشاورزي، در سال 1390 کليد خورد. قرار بود اين طرح با اعتباري چهار هزار ميليارد ريالي، در مدت پنج سال به بهره‌برداري برسد. اما تزريق قطره‌چکاني اعتبارات در سال‌هاي نخست و سپس عدم تخصيص کامل بودجه مورد نياز به دليل تنگناهاي مالي، روند پيشرفت آن را به‌ شدت کند کرد. امروز با گذشت بيش از 10 سال، پيشرفت فيزيکي بدنه سد به 90 درصد رسيده، اما هزينه تکميل آن به دليل تورم و افزايش قيمت‌ها، اکنون به رقم سنگين 20 هزار ميليارد ريال رسيده است.

مشکلات روستاهاي واقع در کاسه سد

کارشناسان هشدار مي‌دهند هرگونه تأخير بيشتر، اين رقم را باز هم‌ افزايش خواهد داد. با اين‌حال مانع اصلي تنها تأمين اعتبار نيست. يکي از چالش‌هاي پيچيده پيش‌رو جابه‌جايي پنج روستاي واقع در مخزن سد (جنگلده بالا و پايين، محمد زمان خان، پس پشته و باقرآباد) با حدود 1400 خانوار است. اگرچه از سال 1387 از ساخت‌وساز جديد در اين روستاها جلوگيري و روند جابه‌جايي از سال 1390 آغاز شد، اما اين فرآيند به ‌کندي پيش رفته است. تنها روستاي جنگلده پايين به طور کامل منتقل شده و احداث واحدهاي مسکوني جديد براي روستاي جنگلده بالا در حال انجام است. اما سه روستاي ديگر همچنان در بلاتکليفي کامل به سر مي‌برند. اهالي اين روستاها نه اجازه ساخت مسکن جديد دارند و نه مي‌توانند خانه‌هاي فعلي را تعمير يا توسعه دهند. اين وضعيت به کابوس روزانه ساکناني تبديل شده که با آگاهي از منافع ملي سد، آمادگي همراهي داشته‌اند، اما حالا خود را در برزخي بي‌پايان مي‌بينند.

تزريق اعتبار نياز است

علي‌اصغر طهماسبي، استاندار گلستان درخصوص سد نرماب به خبرنگاران گفت: با وجود رقم بالاي مورد نياز، تأمين اعتبار تکميل سد نرماب از منابع ملي، با توجه ‌به مزاياي گسترده آن، توجيه‌پذير است و بايد در دستور کار ويژه دولت قرار گيرد. مهدي ضيايي، معاون شرکت آب منطقه‌اي گلستان و مدير اجرايي سد، در گفت‌وگو با رسانه‌ها اعلام کرد: بدنه سد، سرريز، تونل‌ها و تأسيسات هيدرو مکانيکال 100 درصد آماده بهره‌برداري است و تنها جابه‌جايي کامل روستاها و خريد اراضي باقي ‌مانده مانع آبگيري است. وي افزود: مرحله نخست آبگيري با حجم 30 ميليون مترمکعب، پس از تکميل جابه‌جايي روستاي جنگلده بالا (با 70 درصد پيشرفت کنوني) قابل آغاز است. ضيايي هزينه تکميل را 10 هزار ميليارد تومان برشمرد که 2500 ميليارد تومان براي مرحله اول (شامل جابه‌جايي يک روستا و خريد بخشي از اراضي) و 7500 ميليارد تومان براي مرحله دوم (شامل جابه‌جايي سه روستاي باقي‌مانده، خريد زمين، احداث تونل انتقال و سد تنظيمي) نياز است. از سوي ديگر، ايرج حيدريان، مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي گلستان، از تصميم اتخاذ شده براي تأمين بخشي از منابع مالي خبر داد و گفت: مقرر شد ظرف ماه‌هاي آينده منابع لازم براي پرداخت بدهي به پيمانکار طرح به ميزان 100 هزار ميليارد ريال از طريق مولدسازي اموال مازاد وزارت اقتصاد تأمين شود. وي توضيح داد: که سازمان برنامه ‌و بودجه و وزارت اقتصاد موظف شده‌اند تا سقف 400 هزار ميليارد ريال از طريق مکانيزم‌هاي مختلف، اعتبارات مورد نياز براي تسويه مطالبات پيمانکار و تکميل پروژه‌هاي نيمه‌تمام ملي مانند نرماب را فراهم کنند. در سال‌هاي اخير وعده‌هاي زيادي براي تکميل سد نرماب داده شده اما هيچ‌کدام به سرانجام نرسيده است. اکنون سفر رئيس دولت چهاردهم به گلستان، نقطه کانوني همه اين انتظارات و وعده‌هاست. مردم گلستان، به‌ ويژه ساکنان شرق استان که سال‌ها طعم کم‌آبي و خسارت سيل را چشيده‌اند، اميدوارند دکتر پزشکيان با حضور در سايت اين سد عظيم و شنيدن مستقيم مشکلات مردم بلاتکليف روستاهاي مخزن و دغدغه‌هاي مديران استاني، دستوري قاطع براي شکستن بن‌بست کنوني صادر کند. تکميل سد نرماب تنها يک پروژه عمراني نيست؛ بلکه تحقق عدالت آبي براي يک‌چهارم جمعيت استان، نجات هزاران هکتار زمين کشاورزي، مهار سيل‌هاي ويرانگر و در نهايت، احياي اعتماد مردم به وعده‌هاي حکومت باشد. نگاه‌هاي مشتاق گلستاني‌ها به اين سفر، آزموني براي نشان‌ دادن عزم جدي دولت در حل مسائل کهنه مناطق محروم کشور خواهد بود.