محققان مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي گلستان هشدار دادند که ترکيب کاهش شديد پوشش گياهي، افزايش سه برابري جمعيت دامي نسبت به ظرفيت طبيعي و تغييرات اقليمي، اين استان را با بحران جدي «بياباني شدن» مواجه کرده که نه‌تنها تنوع زيستي را تهديد مي‌کند، بلکه معيشت هزاران خانوار عشايري و دامدار را نيز در خطر قرار داده است.به گزارش ايرنا، طبق داده‌ آماري، چهار هزار و 122 خانوار عشايري شامل هزار و 888 خانوار بومي ترکمن و 2 هزار و 234 خانوار کوچنده از استان‌هاي خراسان شمالي، رضوي و سمنان با مجموع جمعيت افزون بر 23 هزار نفر در مراتع استان گلستان براي دامپروري مستقر مي‌شوند و در مجموع تقريبا 2 ميليون و 400 هزار راس دام سبک و سنگين در استان گلستان، از مراتع بهره‌مند مي‌شوند.علاوه بر اين، پرورش شتر هم طي سال‌هاي اخير به عنوان يکي از پرسودترين بخش‌هاي دامداري، در مراتع استان گلستان مورد توجه جدي قرار گرفته و پرورش آن در مناطق شمال و شمال شرقي گلستان رواج دارد و حدود 800 بهره بردار درآمد زندگي خود را از پروش شتر تامين مي‌کنند.محقق مرکز تحقيقات، آموزش کشاورزي و منابع طبيعي گلستان با اشاره به ظرفيت‌هاي عظيم مراتع گلستان، گفت: اين استان داراي 761 هزار هکتار مرتع قشلاقي و 101 هزار هکتار مرتع ييلاقي است که سالانه ميزبان چهار هزار و 122 خانوار عشايري با جمعيتي بالغ بر 23 هزار نفر است.لطف‌الله پارسايي با تاکيد بر وضعيت نگران‌کننده تعادل اکوسيستم، افزود: بر اساس آمارهاي ارايه شده، جمعيت دامي استان حدود 2 ميليون و 200 هزار واحد دامي برآورد شده در حالي که ظرفيت واقعي مراتع استان تنها 750 هزار واحد دامي است يعني فشار وارده بر مراتع سه برابر ظرفيت مجاز است.وي با بيان اينکه در شرايط مطلوب بهره‌برداري، توان مراتع پاسخگوي نياز هزار و 200 خانوار است، تصريح کرد: وقتي جمعيت دامي سه برابر ظرفيت باشد، نقش مرتع در مسائل زيست‌محيطي مانند تثبيت خاک، توليد علوفه و حفظ منابع آب به شدت کمرنگ مي‌شود و مرتع به سمت تخريب و بياباني شدن حرکت مي‌کند.اين کارشناس منابع طبيعي با اشاره به نقش حياتي تغييرات اقليمي، خاطرنشان کرد: کاهش بارش‌ها، نوسانات دمايي و گرمايش جهاني باعث خشکي گياهان مرتعي و کاهش نفوذپذيري آب در خاک شده و در حال حاضر، حدود 306 هزار هکتار از مراتع گلستان در معرض خطر بياباني شدن قرار دارند.محقق مرکز تحقيقات، آموزش کشاورزي و منابع طبيعي گلستان ادامه داد: همچنين، افزايش دما و کاهش رطوبت در فصل‌هاي گرم، احتمال آتش‌سوزي‌هاي مرتعي را به شدت افزايش داده که سالانه خسارات سنگيني به پوشش گياهي وارد مي‌کند.پارسايي اضافه کرد: علاوه بر چراي بي‌رويه، حضور گونه‌هاي گياهي مهاجم نيز يکي از چالش‌هاي جدي است و تحقيقات نشان مي‌دهد بيش از 700 هکتار از مساحت‌ گلستان تحت تاثير گونه‌هاي مهاجمي مانند کنجد شيطاني، خربزه وحشي، فرفيون خوابيده و گياه اسپند قرار دارد و اين گونه‌ها با رقابت بر سر منابع آب و خاک، تنوع زيستي بومي استان که شامل بيش از هزار و 700 گونه گياهي معادل 34 درصد گونه‌هاي گياهي کشور است را تهديد مي‌کنند.وي با تشريح عوامل تشديدکننده چراي بيش از ظرفيت، گفت: فقر اقتصادي و وابستگي شديد جوامع محلي و عشاير به دامداري، باعث شده که دامداران براي حفظ معيشت خود، دام‌هاي بيشتري پرورش دهند و نبود گزينه‌هاي اقتصادي جايگزين، ضعف در نظارت بر پروانه‌هاي چراي دام و سنتي بودن نظام بهره‌برداري، اين چرخه معيوب را ادامه داده و نتيجه اين امر، کاهش پوشش گياهي، فرسايش خاک و افزايش ريزگردها در شرق گلستان است.پارسايي با بيان اينکه نجات مراتع گلستان نيازمند رويکردي جامع است، راهکارهاي پيشنهادي خود را تشريح کرد و افزود: مديريت مراتع نبايد نظارتي باشد بلکه بايد با ايجاد تعاوني‌هاي مرتعداري و مشارکت دادن دامداران و عشاير در تصميم‌گيري‌ها و اجراي طرح‌هاي مرتعداري، به سمت پايداري حرکت کنيم.محقق مرکز تحقيقات، آموزش کشاورزي و منابع طبيعي گلستان افزود: استفاده از فناوري‌هاي نوين مانند سنجش از دور و سامانه‌هاي اطلاعات جغرافيايي (GIS) براي پايش دقيق وضعيت مراتع و منابع آب نيز از اولويت‌هاي ماست.وي ادامه داد: توسعه اکوتوريسم، کشت گياهان دارويي مانند آويشن و گل گاوزبان و پرورش دام‌هاي بومي با بهره‌وري بالا مانند شتر مي‌تواند به کاهش فشار بر مراتع کمک کند و علاوه بر آن، اجراي طرح‌هاي جمع‌آوري آب باران، ايجاد سدهاي کوچک و آموزش روش‌هاي بهينه مصرف آب در کشاورزي و دامداري ضروري است.اين محقق کشاورزي به مسوولان منابع طبيعي، محيط زيست و جهاد کشاورزي توصيه کرد: مديريت مراتع نيازمند هم‌افزايي در سه بخش مرتع، دام و علوفه است و بايد با حمايت از طرح‌هاي احياي اراضي تخريب‌شده، مبارزه قاطع با تغيير کاربري‌هاي غيرمجاز، آموزش دامداران براي کاهش جمعيت دامي و توسعه صنايع تبديلي مانند لبنيات و گوشت به جاي دامداري سنتي، به سمت پايداري حرکت کنيم.