رانت آب؛ زنگ خطري براي امنيت اجتماعي گلستان
یادداشت |
علي کيان
در آستانه تابستاني که نشانههاي کمآبي آن از هماکنون آشکار شده، برداشتهاي بيضابطه از منابع آب زيرزميني استان گلستان بار ديگر مسئله عدالت، امنيت اجتماعي و حق نسلهاي آينده را به صدر دغدغههاي عمومي بازگردانده است. تابستان هنوز از راه نرسيده، اما نشانههاي بحران آبي در استان گلستان کاملاً قابل مشاهده است. در اين ميان، برخي زمينداران که بهواسطه موقعيت زمين يا دسترسيهاي خاص، از رانت آبهاي زيرزميني برخوردارند، برداشت از منابع مشترک را آغاز کردهاند؛ منابعي که نه ملک شخصي افراد، بلکه سرمايهاي عمومي و متعلق به همه مردم، طبيعت و نسلهاي آينده است. سالهاست که سفرههاي آب زيرزميني استان تحت فشار برداشتهاي بيرويه، کاهش بارندگي و ضعف مديريت، بهشدت تخليه شدهاند. اکنون کارشناسان از احتمال يکي از سختترين تابستانهاي آبي در سالهاي اخير سخن ميگويند. در چنين شرايطي، تداوم برداشتهاي غيرمنصفانه نهتنها بحران را تشديد ميکند، بلکه بذر نارضايتي و تنش اجتماعي را نيز ميکارد. همانگونه که رانت در حوزه ارز، تسهيلات بانکي، پول و اختلاس، مصداق آشکار بيعدالتي و جرم اقتصادي است، بهرهبرداري انحصاري و بيضابطه از آبهاي زيرزميني نيز چيزي جز «رانت منابع حياتي» نيست. آبي که امروز بيمحابا برداشت ميشود، سهم آيندگان، حيات وحش، طبيعت و حتي دامداريهايي است که براي بقاي خود به حداقل منابع آبي نياز دارند و امروز در آستانه نابودي قرار گرفتهاند. پرسش اساسي اينجاست: چرا بايد فردي صرفاً به دليل آنکه زمينش بر روي سفره آب زيرزميني قرار دارد، از مواهب آب برخوردار باشد، اما کشاورزان و مالکان زمينهاي ديم از اين حق محروم بمانند؟ اگر بهرهبرداري از منابع آب بر پايه عدالت، نظارت و منافع جمعي صورت ميگرفت، بدون ترديد امکان توزيع منافع در ميان مشاغل مختلف و کاهش شکافهاي اقتصادي و اجتماعي فراهم ميشد. بيتوجهي به اين مسئله، تنها يک بحران زيستمحيطي ايجاد نميکند؛ بلکه مستقيماً به امنيت اجتماعي گره ميخورد. کمآبي ميتواند به بيکاري، مهاجرت اجباري، تعارضات محلي و افزايش نارضايتي عمومي بينجامد؛ مسائلي که مديريت آنها بسيار پرهزينهتر از پيشگيري بهموقع است. از اينرو، انتظار ميرود استاندار محترم، مديران اجرايي، مسئولان سياسي و امنيتي استان و بهويژه دادستانهاي محترم، با هوشياري و اقدام قاطع، مانع برداشتهاي غيرقانوني و بيضابطه از منابع آب زيرزميني شوند. برخورد قانوني و عادلانه با رانت آب، نهتنها يک وظيفه حاکميتي، بلکه اقدامي پيشگيرانه براي حفظ آرامش اجتماعي است. بيترديد، مردم شهرهاي شرق استان و روستاها، بهويژه روستاهاي شمالي و نوار مرزي گلستان، در تابستان پيشِ رو شرايط سختتري را تجربه خواهند کرد. امروز زمان تصميمهاي شجاعانه و مسئولانه است؛ چرا که تعلل در مديريت آب، هزينهاي بهمراتب سنگينتر از هر اقدام اصلاحي به جامعه تحميل خواهد کرد.
فعال رسانهاي