علي ميرموسوي

يکي از پيامدهاي سايه افکن شدن جنگ شرورانه و جنايت بار بر کشور عزيز ما ايران اين بود که مرگ برخي از نامداران فرهنگ و ادب اين مرز و بوم مورد توجه قرار نگرفت و به فراموشي سپرده شد. استاد جلال خالقي مطلق(1316-1404) محقق و مصحح نامدار و برجسته شاهنامه فردوسي از اين افراد بود. او که چندين دهه از عمر گرانمايه اش را صرف تحقيق و تصحيح اين اثر گرانسنگ و گنجينه بي نظير حکمت و ادب و اخلاق پارسي کرد، شامگاه هشتم اسفند ماه چشم بر اين جهان فرو بست. قديمي ترين نسخه دست‌نويس موجود شاهنامه، نسخه فلورانس مربوط به سال 1217/614 است که بيش از دويست سال با حيات فردوسي فاصله دارد. بعد از آن نسخه لندن به سال 675/1276 است. پس از آن نسخه استانبول به سال 1330/731 و نسخه لنينگراد 1333/733 است. نسخه هاي فراوان دست نويس ديگري نيز پس از اين نگاشته شده است. کار تصحيح شاهنامه از اوايل قرن نوزدهم از هند توسط لامسدن از استادان زبان فارسي و عربي آغاز شد و ترنر مکن از افسران دانشمند انگليسي آن را ادامه داد و در1829( 1208 خورشيدي) آن را در چهار جلد به چاپ رساند. پس از آن ژول مل دانشمند فرانسوي اين کار را بر اساس سي و پنج نسخه انجام داد و آن را در 1878 در هفت مجلد به چاپ رساند. موسسه خاورشناسي فرهنگستان علوم اتحاد شوروي نيز با گروهي از اساتيد و پژوهشگران در فاصله 1960 تا 1971 نسخه اي در 9 جلد منتشر کرد که به نسخه مسکو مشهور است. در سال 1351 بنياد شاهنامه فردوسي با مديريت زنده ياد مجتبي مينوي تأسيس و با گردآوري و مقابله نسخه هاي عکسي، کار تحقيق و تصحيح شاهنامه توسط اساتيد و پژوهشگران ايراني آغاز شد. پس از آن نوبت به دکتر خالقي مطلق رسيد. استاد خالقي مطلق در تصحيح شاهنامه از 12 نسخه دستنويس اصلي و سه نسخه دست‌نويس فرعي و ترجمه بنداري استفاده کرده است. نسخه بنداري اصفهاني که شاهنامه را به عربي ترجمه کرده مربوط به سال 621ه.ق است. مبناي خالقي نسخه فلورانس بوده، ولي از تمام نسخه هاي ديگر هم استفاده کرده و نسخه عکسي چهل و پنج دست‌نويس را نيز مورد توجه قرارداده است. مصححان شاهنامه از دو روش اختيار اقدم و ترجيح اصح بهره برده اند، ولي خالقي در روش خود که آن را تصحيح تحقيقي ناميده است و در مقدمه به خوبي توضيح داده است افزون بر متن به زمينه نيز توجه کرده است. استاد خالقي نزديک چهل سال از عمر خويش را بر روي اين کار گذاشت و نسخه اي را از خود به يادگار نهاد که بهترين نسخه شاهنامه به شمار مي رود. از اين رو مي توان او را از شهسواران فرهنگ و ادب پارسي دانست. روحش شاد و يادش زنده باد.

استاد دانشگاه