دکتر محمدرضا ناري ابيانه

ديوارهاي دفاعي در ايران و ساير کشورهاي جهان با هدف جلوگيري از تعرض نظامي دشمنان و کنترل ورود و خروج بار و انسان ساخته شده است. ديوارهاي دفاعي از نظر جنس مصالح، سال ساخت، شکل و نوع کاربري داراي طبقه بندي گوناگوني هستند. اين ديوارها محل استقرار تعداد زيادي نيروهاي نظامي بوده است. بررسي هاي ميداني مويد اين حقيقت است که ديوار دفاعي گرگان بدون شک قديمي ترين ديوار دفاعي آجري جهان است زيرا اولا ديوار چين و ساير ديوارهاي مطرح جهان با استفاده از آجر و سنگ ساخته شده است. ثانيا ساخت ديوار دفاعي گرگان هزار سال قبل از ديوار چين انجام شده است. بخش زيادي از ديوار چين در قرن 18 و 19 ميلادي ساخته شده است. در خصوص سابقه تاريخي ديوار دفاعي گرگان برخي به‌ عمد يا به سهو،  باستان شناسان بيگانه آمريکايي يا بريتانيايي را به عنوان کاشف يا يابنده مطرح کرده اند. اين دروغ آشکار در حالي در باره قديمي ترين ديوار دفاعي آجري جهان به جامعه ايراني ارايه شده است که در منابع متعدد تاريخي از اين ديوار عظيم ايراني به نيکي ياد شده است. نام ديوار بزرگ گرگان به صورت هاي مختلف توسط نويسندگان متعددي در کتاب هاي تاريخي زير آمده است:

-250 هجري: بلاذري در کتاب فتوح البلدان

-290هجري: ابن فقيه در کتاب البلدان

- 300 هجري: ابن خردادبه در کتاب مسالک و الممالک

- 372هجري: در کتاب حدود العالم من المشرق الي المغرب

- قرن چهارم: فردوسي در کتاب شاهنامه

- قرن پنجم: ثعالبي در کتاب غرور ملوک فرس و سيرهم

- 443 هجري: گرديزي در کتاب زين‌الاخبار

- 605 هجري: محمد نجيب بکران در کتاب جهان نامه

علاوه بر منابع تاريخي قديمي، نويسندگان معاصر نيز در کتاب هايشان از اين ديوار بزرگ نام برده اند:

- مارکوارت در کتاب شهرستان‌هاي ايران

- رابينو در کتاب سفرنامه طبرستان و استرآباد

- رومن گيرشمن در کتاب ايران از آغاز اسلام تا ساسانيان

- سعيد نفيسي در کتاب تاريخ تمدن ايران ساساني

- مسيح ذبيحي در کتاب استرآباد نامه

- اسدالله معيني در کتاب جغرافياي تاريخي گرگان و دشت

- امين گلي در کتاب تاريخ سياسي و اجتماعي ترکمن‌ها

- لسترنج در کتاب سرزمين‌هاي خلافت شرقي

صرف نظر از ذکر نام ديوار دفاعي گرگان در منابع تاريخي و معاصر، ارزيابي مجموعه اقدامات حاکميتي به منظور حفاظت فيزيکي، تداوم کاوش ها و اقدامات اجتماعي (گفتماني) انجام شده از اهميت بسياري برخوردار است.

مطالعات گذشته نگر نشانگر اين حقيقت تلخ است که تاکنون هيچ اقدام موثري از گذشته تا حال از سوي حکومت هاي ايراني براي اين ديوار استثنايي انجام نشده است. علت اساسي اين قصور و تقصير، فقر دانش و اراده حاکمان سياسي و نبود فناوري هاي پيشرفته باستان شناختي در کشور بوده است. آيا انجام خرده اقدامات متوليان امور استان گلستان در اين باره در سطح و شان اين سازه منحصر بفرد جهاني بوده است؟ آيا عملکرد مسئولان وزارتي و استانداري گلستان در مقايسه به اقدامات دولت چين درباره ديوار چين قابل مقايسه است؟ ديوار چين سالانه بالغ بر 15 ميليون نفر گردشگر خارجي را به خود جذب کرده و داراي ميليون ها دلار درآمد است. بسيار بجاست که مديران استاني گزارش عملکرد خود را در اين باره جهت تنوير افکار عمومي منتشر کنند. ثبت ملي يا جهاني ديوار دفاعي گرگان، نشاني غلطي است که به جامعه اينگونه القاء مي کند که انجام ثبت ملي يا جهاني کار مهمي است!! هر گونه ثبت آثار بدون وجود اراده کافي در گفتمان سازي اجتماعي، اساسا کاري تلقي نمي شود چرا که بيش از چهل هزار اثر ملي در کشور ثبت شده است که نمي توان درباره نقش آنها در هويت جمعي ايران و ايرانيان نظر قطعي داد. برخي کشورهاي جهان با کوشش بسيار مي کوشند تا براي خود آثار باستاني نيم بندي بتراشند تا آن را در رسانه هاي جهاني مطرح کنند و گوش بشريت را کر کنند و همايش ها و سمينارهاي متعدد برگزار کنند و تحقيقات و فرصت هاي مطالعاتي بسياري تعريف کنند و کتاب ها و نشريات فراواني را منتشر کنند! تبارشناسي و ديرينه شناسي اجتماعي ملت ها، تشکيل دهنده هويت تاريخي آنهاست. بدون ترديد صرفا وجود آثار تاريخي همچون ديوار دفاعي گرگان دلالتي بر هويت سازي و هويت يابي اجتماعي و ملي نبوده و نيست بلکه انجام اقدامات کوتاه، ميان و بلند مدت تبارشناختي و ديرينه شناختي در کنار اقدامات موثر گفتماني است که راهگشاست. اين دست اقدامات حيات بخش درباره هيچ يک از آثار باستاني و تاريخي ايران زمين بصورت کامل انجام نشده است. پيگيري اين مهم از وظايف رسانه هاي گروهي و سازمان هاي غيردولتي است. نبايد از چند تلاش مقطعي، ضعيف، نمايشي و دورهمي هاي مناسبتي دست اندرکاران دولتي و متوليان امور دلخوش بود. رسيدگي عالمانه به ديوار دفاعي گرگان و شهر تاريخي جرجان مي تواند مسير توسعه همه جانبه استان گلستان را هموار سازد و منابع مادي و معنوي بي نهايتي را در اختيار شهروندان گلستاني قرار دهد. اين در حالي است که اين دو اثر منحصر بفرد جهاني در غربتي مظلومانه در معرض نابودي اند. متاسفانه بايد با شرمندگي تمام گفت که مطمئنا آيندگان با ما چنان خواهند کرد که ما با نياکانمان کرديم...