گنبدکاووس زير آب باران مقصر است يا شبکهاي که براي باران آماده نيست؟
یادداشت |
علي کيان
بارندگي شديد پنجشنبه 19 شهريورماه بار ديگر ضعف شبکه دفع آبهاي سطحي در گنبدکاووس را نمايان کرد. آبگرفتگي معابر، چهارراهها و جويهاي آب و اختلال در تردد خودروها، ضرورت بررسي جدي وضعيت کانالهاي سرپوشيده، دريچههاي ورودي و مسيرهاي انتقال روانآب را بيش از گذشته آشکار کرده است. پرسش اساسي اينجاست: آيا زيرساختهاي موجود و عمليات نگهداري و لايروبي آنها متناسب با بارشهاي شديد و شرايط امروز شهر است؟ بارندگي شديد پنجشنبه 19 شهريورماه، بار ديگر يکي از چالشهاي قديمي گنبدکاووس را پيش چشم شهروندان قرار داد! آبگرفتگي معابر و اختلال در عبور و مرور شهري. در پي اين بارندگي، بخشهايي از معابر اصلي، چهارراهها و جويهاي آب با افزايش قابل توجه حجم روانآب مواجه شدند و در برخي نقاط، بالا آمدن سطح آب، تردد خودروها را با مشکل روبهرو کرد. تکرار چنين وضعيتي، صرفاً يک اتفاق مقطعي و ناشي از شدت بارش نيست، بلکه بايد آن را هشداري جدي براي بررسي ظرفيت، عملکرد و نحوه نگهداري شبکه دفع آبهاي سطحي شهر دانست. بديهي است که شدت و ميزان بارندگي، مهمترين عامل طبيعي در ايجاد روانآبهاي شهري است. اما ميزان آمادگي شهر براي مديريت اين روانآبها نيز اهميت بسيار زيادي دارد. در يک شبکه کارآمد، کانالهاي انتقال آب، جداول، دريچهها و مسيرهاي سرپوشيده بايد پيش از رسيدن فصل بارندگي و البته در طول سال، بهصورت مستمر مورد پايش، پاکسازي و لايروبي قرار گيرند. انباشت زباله، رسوبات و گلولاي در دريچهها و مسيرهاي انتقال آب ميتواند ظرفيت عبور روانآب را کاهش دهد و در زمان بارندگي شديد، روند تخليه آب را با اختلال مواجه کند. از همين رو، يکي از پرسشهاي جدي شهروندان اين است که وضعيت فعلي کانالهاي سرپوشيده و زيرزميني گنبدکاووس چگونه است؟ چه ميزان از اين شبکه در طول سال لايروبي و پاکسازي ميشود؟ نقاط بحراني شهر کداماند و براي جلوگيري از تکرار آبگرفتگي در اين نقاط چه برنامهاي وجود دارد؟ يکي از اصول مهم مديريت شهري، تقدم پيشگيري بر مقابله با بحران است. نميتوان منتظر ماند تا بارندگي شديد اتفاق بيفتد، معابر دچار آبگرفتگي شوند و پس از آن عمليات پاکسازي و رفع مشکل آغاز شود. کانالهاي سرپوشيده، اگرچه در زير سطح شهر قرار دارند و در معرض ديد عمومي نيستند، اما بخشي حياتي از زيرساختهاي شهري محسوب ميشوند و بيتوجهي به وضعيت آنها ميتواند در زمان بارندگي، آثار خود را در سطح خيابانها نشان دهد. بنابراين، نگهداري اين شبکه بايد يک فرآيند دائمي باشد، نه اقدامي مقطعي و مناسبتي. يکي از راهکارهايي که ميتواند در مديريت ورود رسوبات و زباله به شبکه کانالها مؤثر باشد، ادامه نصب و توسعه حوضچههاي آرامش در ورودي کانالها است. البته اجراي اين طرح بايد همراه با طراحي مناسب، بازديد مستمر و پاکسازي دورهاي باشد. چرا که خود حوضچهها نيز در صورت عدم نگهداري ميتوانند به محل تجمع رسوبات و زباله تبديل شوند. بنابراين، نصب حوضچههاي آرامش بايد بخشي از يک برنامه جامع مديريت شبکه دفع آبهاي سطحي باشد، نه يک اقدام منفرد. لايروبي کانالهاي سرپوشيده موجود در سطح شهر بايد بر اساس يک برنامه مشخص و زمانبنديشده انجام شود. همچنين لازم است کانالها و جداولي که به اين مسيرهاي سرپوشيده منتهي ميشوند نيز همزمان مورد پاکسازي قرار گيرند. چرا که گرفتگي در هر نقطه از مسير ميتواند عملکرد بخشهاي ديگر شبکه را تحت تأثير قرار دهد. لايروبي زماني مؤثر خواهد بود که مستمر، پيشگيرانه و مبتني بر اولويتبندي نقاط پرخطر باشد. به بيان ديگر، نبايد منتظر ماند تا باران ببارد و بعد به فکر باز کردن مسيرهاي انتقال آب افتاد. دريچههاي ورودي کانالها نيز نيازمند سرکشي منظم هستند. وجود زباله، برگ، گلولاي و ساير مواد زائد در اطراف اين دريچهها ميتواند مانع ورود مناسب آب به شبکه شود. از اين رو، پاکسازي و کنترل دورهاي دريچهها بايد بهعنوان يکي از وظايف مستمر در برنامه نگهداري شبکه دفع آبهاي سطحي تعريف شود. اکنون که بارندگي اخير بار ديگر آسيبپذيري برخي نقاط شهر را آشکار کرده است، انتظار ميرود شهرداري گنبدکاووس ضمن بررسي دقيق وضعيت شبکه دفع آبهاي سطحي، نقاط بحراني، ميزان لايروبي انجامشده، برنامه نگهداري کانالهاي سرپوشيده و اقدامات پيشگيرانه خود براي بارندگيهاي آينده را براي شهروندان تشريح کند. شفافيت در اين زمينه ميتواند علاوه بر پاسخگويي به مطالبه عمومي، زمينه مشارکت شهروندان در جلوگيري از ورود زباله به مسيرهاي دفع آب را نيز فراهم کند. واقعيت اين است که بارندگي را نميتوان کنترل کرد، اما ميتوان براي پيامدهاي آن آماده بود. اگر شبکه دفع آبهاي سطحي شهر از ظرفيت و آمادگي لازم برخوردار باشد و عمليات پايش، پاکسازي و لايروبي نيز بهصورت مستمر انجام شود، ميتوان بخش قابل توجهي از مشکلات ناشي از آبگرفتگي را کاهش داد. بارندگي اخير بايد براي مديريت شهري گنبدکاووس يک هشدار جدي باشد! هشداري که ميگويد پيشگيري از آبگرفتگي بايد پيش از بارش آغاز شود، نه پس از آن. شهروندان انتظار دارند مسئولان شهري پيش از بارندگي بعدي، وضعيت کانالهاي سرپوشيده، دريچهها، جداول و مسيرهاي انتقال روانآب را بهصورت جدي بررسي کنند و براي نقاط آسيبپذير، راهکارهاي عملي و پايدار ارائه دهند.گنبدکاووس بيش از آنکه به مديريت آب پس از بحران نياز داشته باشد، به مديريت پيشگيرانه روانآبها پيش از بحران نيازمند است.
فعال رسانه