روايت مهاجرت جوانان گلستان به ترکيه؛ سراب خوشبختي در سرزمين عثماني
تیتر اول |
علي قاسمعلي- انتشار و وايرالشدن کليپهايي با وعده اشتغال و درآمد ارزي در ترکيه طي روزهاي اخير، توجه بخشي از جوانان و نيروي کار گلستان را به بازار کار اين کشور جلب کرده است؛ اما پشت اين تبليغات، پرسشهايي درباره نوع شغل، قرارداد، ميزان واقعي دستمزد، هزينههاي زندگي، اقامت و مجوز قانوني کار وجود دارد. مسئله فقط رفتن يا نرفتن نيروي کار گلستان به ترکيه نيست؛ پرسش مهمتر اين است که چه کسي، با چه مجوزي، براي چه شغلي، با چه قراردادي و با چه دستمزدي، نيروي کار استان را براي اشتغال به ترکيه اعزام ميکند؟
فعاليت يک کاريابي بينالمللي در گلستان
مديرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعي گلستان درباره فعاليت کاريابيهاي بينالمللي در استان اظهار کرد: طي يک ماه گذشته مجوز فعاليت يک کاريابي بينالمللي در استان صادر شده که اين مرکز در گنبدکاووس مستقر است و در حال حاضر مرکز ديگري در استان فعاليت ندارد. وي افزود: مجوز فعاليت يک مرکز کاريابي بينالمللي در بندرترکمن نيز در حال بررسي است و افزايش تعداد کاريابيهاي خارجي به خودي خود هدف نيست، بلکه صلاحيت متقاضيان در کميته مربوطه بهطور کامل بررسي ميشود تا مراکز داراي اهليت بتوانند مشاوره تخصصي اشتغال ارائه کنند. به گفته وي، کاريابي بينالمللي بايد پيش از اعزام نيروي کار، شرايط کار در کشور مقصد، وضعيت شغلي و مسائل مرتبط با اقامت و ويزاي کار را براي متقاضي تشريح کند و پس از اعزام نيز امکان ارتباط و پيگيري وضعيت فرد وجود داشته باشد. مديرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعي گلستان گفت: در گذشته بسياري از افراد با هدف گردشگري به ترکيه ميرفتند، اما در مدت اقامت دو يا سهماهه وارد بازار کار ميشدند و اگر با مشکل مواجه ميشدند، مرجع مشخصي براي مشاوره و پيگيري وضعيت شغلي آنها وجود نداشت. وي ادامه داد: صدور مجوز کاريابي بينالمللي براي ايجاد همين حلقه انجام شده است تا فرد پيش از خروج از کشور مشاوره بگيرد و ارتباط او با کاريابي و مجموعههاي مرتبط با اشتغال در کشور مقصد نيز حفظ شود.
آمار دقيقي از تعداد گلستانيهاي شاغل در ترکيه وجود ندارد
يکي از ابهامهاي مهم درباره مهاجرت کاري گلستانيها به ترکيه، نبود آمار دقيق از تعداد افرادي است که با هدف اشتغال راهي اين کشور شدهاند. مديرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعي گلستان در اين باره گفت: هنوز آمار رسمي و دقيقي از تعداد گلستانيهايي که براي کار به ترکيه رفتهاند وجود ندارد، زيرا بخش زيادي از اين افراد از طريق کاريابيهاي خارجي يا مراکز مشاوره مجاز اقدام نکردهاند. وي افزود: برخي افراد با عنوان گردشگر وارد ترکيه ميشوند، دو يا سه ماه در آنجا کار ميکنند و پس از بازگشت، در برخي موارد با توجه به محدوديتهاي اقامتي، دوباره از طريق مرز يا فرودگاه وارد اين کشور ميشوند. وي با بيان اينکه آمار تردد به تنهايي نميتواند تعداد نيروي کار را مشخص کند، اظهار کرد: آمار تردد مرزي يا فرودگاهي بهتنهايي نشان نميدهد که هدف فرد از سفر، کار بوده است و به همين دليل نميتوان از روي آمار ورود و خروج، تعداد نيروي کار گلستان در ترکيه را مشخص کرد. به گفته وي، در صورت اعزام نيروي کار از مسير رسمي، امکان ثبت و پيگيري وضعيت افراد فراهم خواهد شد.
درآمد بالا؛ همه ماجراي کار در ترکيه نيست
در کنار وعدههاي مربوط به درآمد ارزي و حقوق بالا در ترکيه، شرايط واقعي زندگي و کار در کشور مقصد نيز اهميت دارد. هزينه رفتوآمد، اسکان، درمان، بيمه، وضعيت اقامت و نوع قرارداد از جمله مواردي است که ميتواند بر وضعيت نهايي نيروي کار تأثير بگذارد. مديرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعي گلستان گفت: حقوق و دستمزد در ترکيه و ايران قابل مقايسه نيست و همين مسئله يکي از عوامل مهم حرکت نيروي کار به سمت بازار کار ترکيه است. وي ادامه داد: اگر فضاي کسبوکار و سطح دستمزدها در گلستان و کشور مناسب باشد، طبيعتاً تمايل افراد براي جستوجوي کار در يک کشور خارجي کاهش پيدا ميکند.
او همچنين اظهار کرد: دولت بايد يک راهبرد اساسي در اين زمينه داشته باشد، زيرا شرايط اقتصادي و اختلاف درآمدها در تصميم نيروي کار براي رفتن به خارج تأثير مستقيم دارد. وي درباره شرايط اقتصادي واحدهاي توليدي نيز گفت: شرايط اقتصادي اجازه نميدهد دستمزدها بدون توجه به توان کارفرما به شکل ناگهاني چند برابر شود، زيرا ميزان حقوق بايد با درآمد و ظرفيت اقتصادي واحد توليدي نيز تناسب داشته باشد. مديرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعي گلستان افزود: با اين حال، متقاضي اعزام به خارج بايد پيش از رفتن، درباره فرهنگ کاري، شرايط امنيتي و ضوابط کشور مقصد مشاوره دريافت کند تا بدون شناخت کافي وارد بازار کار کشور ديگري نشود.
روايت يک کارگر گلستاني از اشتغال
در ترکيه
عراز دُردي، يکي از اهالي غرب گلستان که حدود 2 سال براي کار به ترکيه رفته است، درباره علت مهاجرت خود گفت: نزديک به 10 سال در شرکتهاي پره ماهيگيري کار کردم، اما سختي و خطرات اين شغل و درآمد پايين باعث شد راهي ترکيه شوم. وي گفت که مهاجرت کاري به ترکيه در ميان طيف سني گستردهاي ديده ميشود، اما معمولاً جوانان 20 تا 30 ساله راهي اين کشور ميشوند و بيشتر در دامداريها، گلخانهها، باغها و صنايع غذايي مشغول به کار ميشوند. اين کارگر گلستاني افزود: اکنون در يکي از واحدهاي حوزه کشاورزي مشغول به کار هستم و درآمدم بهطور متوسط بين 210 تا 240 ميليون تومان در ماه است و هر چند ماه براي ديدن خانوادهام به بندرترکمن برميگردم. وي هزينههاي رفتوآمد، درمان و اسکان را از مهمترين چالشهاي نيروي کار در ترکيه دانست و گفت: هزينه رفتوآمد، درمان و اسکان از مهمترين چالشهاي ماست و برخي دوستانم نيز از رفتار کارفرمايان خود گلايه دارند. دُردي درباره فعاليت کاريابيها نيز اظهار کرد: زماني که ما به ترکيه رفتيم، شرکتهاي کاريابي وجود نداشت؛ فعاليت اين شرکتها ميتواند حمايت حقوقي ايجاد کند، اما برخي از آنها بخش قابلتوجهي از درآمد کارگر را مطالبه ميکنند. وي ادامه داد: دوست داشتيم چنين فرصتهاي شغلي در کشور خودمان فراهم باشد، اما اختلاف دستمزد باعث شده بسياري از جوانان به مهاجرت کاري فکر کنند.
پيش از مهاجرت کاري به ترکيه چه چيزهايي بايد مشخص باشد؟
مديرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعي گلستان درباره اهميت اعزام رسمي نيروي کار گفت: وقتي نيروي کار از طريق کاريابي مجاز و با قرارداد رسمي اعزام شود، تعداد افراد قابل ثبت است و وضعيت شغلي، مشکلات و محل فعاليت آنها نيز امکان پيگيري خواهد داشت. وي درباره اختلاف درآمدي که در برخي روايتها و آگهيها مطرح ميشود نيز گفت: يکي از کارفرمايان اعلام کرده بود که 26 نيروي کار داشته، اما به دليل مشکلات تأمين مواد اوليه در دوران جنگ، واحد توليدي او حدود دو تا سه ماه تعطيل شده است. وي افزود: پس از فعال شدن دوباره واحد، بخشي از نيروهاي فني و تکنسينها به ترکيه رفته بودند و بازگرداندن آنها براي کارفرما دشوار شده بود. مديرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعي گلستان ادامه داد: همان کارفرما اعلام کرده است که يک نيروي فني در ترکيه حدود 10 برابر درآمد داخلي در ماه درآمد دارد، در حالي که دستمزد نيروي مشابه در داخل کشور فاصله قابل توجهي با اين رقم دارد. وي تأکيد کرد: ادامه اين فاصله درآمدي براي آينده بازار کار و توليد کشور خطرناک است. با اين حال، رقمهاي مطرحشده درباره درآمد نيروي کار در ترکيه به تنهايي نميتواند تصوير کاملي از وضعيت اشتغال در اين کشور ارائه کند. هزينههاي زندگي، اسکان، درمان، رفتوآمد، بيمه، وضعيت اقامت و شرايط قرارداد نيز بايد در کنار ميزان درآمد بررسي شود. از سوي ديگر، اشتغال اتباع خارجي در ترکيه نيز تابع مقررات مربوط به اقامت و مجوز کار است. بنابراين وعدههايي مانند «کار تضميني» يا «شروع کار بلافاصله بعد از ورود» نميتواند جايگزين فرآيند قانوني اشتغال شود. مديرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعي گلستان در پايان گفت: هدف از ايجاد کاريابي بينالمللي اين است که فردي که با انگيزه کار به کشور ديگري ميرود، پيش از خروج اطلاعات لازم را دريافت کند و وضعيت او پس از اعزام نيز قابل پيگيري باشد. وي افزود: اگر اين فرآيند از مسير رسمي انجام شود، آمار نيروي اعزامشده مشخص خواهد بود و ميتوان وضعيت آنها را دنبال کرد.
در نهايت، آنچه درباره مهاجرت کاري جوانان گلستان به ترکيه اهميت دارد، تنها وعده درآمد بالا نيست؛ بلکه مشخص بودن کارفرما، نوع شغل، قرارداد، دستمزد، هزينههاي زندگي، وضعيت اقامت و مجوز کار است. اگر اين موارد پيش از خروج از کشور روشن نباشد، يک آگهي يا وعده درآمد ارزي لزوماً تصوير کاملي از واقعيت اشتغال در ترکيه ارائه نميکند.