بررسي تصويب طرح بلندمرتبه‌سازي در گرگان تله تراکم
تیتر اول |
نويسنده محفوظ:
خبر تصويب طرح بلندمرتبه‌سازي براي شهر گرگان، در نگاه نخست مي‌تواند براي کساني که با بحران تامين زمين و فشار تقاضاي مسکن مواجه اند، خبري اميدوارکننده باشد؛ اما پشت اين تصميم، پرسش‌هاي جدي و نگران‌کننده‌اي درباره آينده کالبدي، زيست‌محيطي، ترافيکي و اجتماعي مرکز استان وجود دارد که نمي‌توان آنها را با عبارت‌هايي مانند مديريت بهينه اراضي و توسعه عمودي به حاشيه راند.گرگان شهري با ويژگي‌هاي جغرافيايي و طبيعي حساس است. قرار گرفتن شهر در مجاورت پهنه‌هاي ارزشمند طبيعي، محدوديت‌هاي توپوگرافيک، وضعيت منابع آب، ظرفيت شبکه معابر و زيرساخت‌هاي شهري، همگي عواملي هستند که هر تصميم بزرگ‌مقياس درباره تراکم جمعيتي و ارتفاع ساختمان‌ها را به موضوعي فراتر از صدور مجوز ساخت تبديل مي‌کنند. اگر قرار باشد ارتفاع ساختمان‌ها افزايش يابد، نخستين سوال کارشناسي اين است که آيا ظرفيت شبکه آب، فاضلاب، برق، مخابرات، حمل‌ونقل عمومي، پارکينگ، آتش‌نشاني و امدادرساني نيز متناسب با اين افزايش بار جمعيتي سنجيده و ارتقا يافته است؟
بر اساس مطالعات و بررسي هاي انجام شده تجربه بسياري از شهرهاي کشور نشان داده است که افزايش تراکم ساختماني، بدون افزايش هم‌زمان ظرفيت زيرساخت‌ها، در نهايت به انتقال مسئله از کمبود زمين به بحران کيفيت زندگي منجر مي‌شود. برج‌هاي بيشتر، جمعيت بيشتري را در نقاط مشخصي متمرکز مي‌کنند و اگر شبکه معابر و حمل‌ونقل عمومي براي اين جمعيت طراحي نشده باشد، نتيجه مي‌تواند افزايش گره‌هاي ترافيکي، فشار بر پارکينگ، تشديد آلودگي هوا و کاهش کيفيت زيست شهري باشد. از سوي ديگر، بايد روشن شود که چه نهادي و بر اساس چه مطالعاتي تعيين کرده است که بلندمرتبه‌سازي در کدام پهنه‌هاي گرگان امکان‌پذير است. ارتفاع مجاز، تراکم جمعيتي، فاصله ساختمان‌ها، سايه‌اندازي، حريم گسل‌ها، مسيرهاي دسترسي خودروهاي امدادي، ظرفيت تاسيسات زيربنايي و تاثير پروژه‌ها بر سيماي شهري بايد پيش از صدور مجوزهاي اجرايي به‌صورت شفاف منتشر شود. افکار عمومي حق دارد بداند طرح بلندمرتبه‌سازي دقيقا شامل چه محدوده‌اي است و چه تعداد طبقه و واحد مسکوني به شهر تحميل خواهد کرد. مسئله مهم‌تر، نسبت اين سياست با محيط‌زيست است. اگر استدلال اصلي، محدوديت زمين و ضرورت حفاظت از اراضي پيراموني شهر است، بايد مراقب بود که توسعه عمودي در عمل به مجوزي براي افزايش بي‌ضابطه ارزش زمين در برخي پهنه‌هاي شهري تبديل نشود. هر طرح بلندمرتبه‌سازي که بدون سازوکار شفاف کنترل رانت زمين، ضوابط دقيق تراکم و نظارت عمومي اجرا شود، مي‌تواند شکاف ميان منافع عمومي و منافع مالکان و سازندگان را عميق‌تر کند. از مسئولان استان بايد صريح پرسيد که مطالعات ظرفيت‌سنجي زيرساختي کجاست؟ ارزيابي زيست‌محيطي با چه شاخص‌هايي انجام شده است؟ ظرفيت واقعي شبکه فاضلاب و آب گرگان براي پذيرش جمعيت جديد چقدر است؟
وضعيت حمل‌ونقل عمومي و پارکينگ چه خواهد شد؟ هزينه توسعه زيرساخت‌هاي مورد نياز اين تراکم بر عهده چه نهادي خواهد بود؟ سهم شهروندان از منافع اقتصادي اين تغيير کاربري و افزايش تراکم چيست و چه سازوکاري براي جلوگيري از سوداگري زمين و مسکن پيش‌بيني شده است؟
از همه مهم‌تر، نبايد عنوان رفع محدوديت زمين بهانه‌اي براي دور زدن برنامه‌ريزي شهري شود. اگر زمين کم است، پيش از هر چيز بايد الگوي مصرف زمين، بافت‌هاي ناکارآمد، اراضي رهاشده درون شهر، ظرفيت بازآفريني شهري و امکان استفاده از ساختمان‌هاي فرسوده بررسي شود. افزايش ارتفاع ساختمان‌ها بايد آخرين حلقه يک زنجيره مطالعاتي دقيق باشد، نه نخستين واکنش به مسئله کمبود زمين. استاندار گلستان از کاهش بروکراسي و تسريع در بهره‌برداري از اين ظرفيت سخن گفته است؛ اين بخش از ماجرا دقيقا همان جايي است که بايد حساس‌تر شد. تسريع در صدور مجوز، اگر هم‌زمان با تسريع در کنترل‌هاي فني، محيط‌زيستي، ايمني و شهرسازي نباشد، مي‌تواند هزينه‌هاي سنگيني را به آينده شهر تحميل کند. اکنون مطالبه روشن از استانداري، شهرداري، شوراي شهر و دستگاه‌هاي متولي آن است که متن کامل مصوبه، نقشه پهنه‌هاي بلندمرتبه‌سازي، مطالعات ترافيکي و زيست‌محيطي، ظرفيت‌سنجي زيرساخت‌ها و ضوابط دقيق ارتفاع و تراکم را شفاف و عمومي کنند. تصميمي با چنين اثر بلندمدتي بر سيماي شهر، زندگي مردم و ارزش زمين، نبايد پشت درهاي اداري و در ميان عبارات کلي کارشناسي باقي بماند. بايد اطمينان حاصل شود که اين تصميم، چند سال بعد، شهروندان را گرفتار تبعات انتخاب‌هاي امروز نکند. اگر بلندمرتبه‌سازي با مطالعه دقيق، مکان‌يابي علمي، تامين زيرساخت و نظارت سختگيرانه همراه شود، مي‌تواند بخشي از راه‌حل باشد؛ اما اگر به افزايش تراکم و آزادسازي ظرفيت ساخت‌وساز محدود شود، خطر آن وجود دارد که بحران زمين امروز، فردا جاي خود را به بحران ترافيک، زيرساخت، محيط‌زيست و کيفيت زندگي بدهد.
توضيح:نام نويسنده بنا بر ملاحظات حرفه‌اي محفوظ مانده است.
از آنجا که اجراي طرح بلندمرتبه‌سازي مي‌تواند به‌طور مستقيم يا غيرمستقيم بر منافع صنفي عده اي اثرگذار باشد، ترجيح داده شده است نام وي منتشر نشود. اين تصميم با هدف جلوگيري از شخصي‌شدن بحث و تاکيد بر ماهيت کارشناسي و عمومي نقد مطرح‌شده اتخاذ شده است؛ چرا که فارغ از موضع ذي‌نفعان، چنين تصميمي بايد بر پايه مطالعات شفاف، منافع عمومي و ملاحظات بلندمدت شهر اتخاذ شود.