حسين شهري- استان گلستان در سال‌هاي اخير در متن تحولات ژئوپليتيک و لجستيکي منطقه شمال کشور قرار گرفته است؛ استاني با مرز فعال اينچه‌برون، اتصال به شبکه ريلي بين‌المللي و نقشي کليدي در امتداد کريدور شمال- جنوب. با اين حال، پرسش بنيادين همواره اين بوده است که چرا اين مزيت‌هاي استراتژيک تاکنون منجر به جهش چشمگير درآمد سرانه و تراز تجاري منطقه نشده است؟ برگزاري نمايشگاه بين‌المللي فرصت‌هاي سرمايه‌گذاري و توانمندي‌هاي صادراتي (اکسپو 2026) در گرگان، نخستين گام منسجم براي پاسخ عملي به اين مطالبه به شمار مي‌رود. خبرنگار اقتصادي روزنامه «گلشن‌مهر» در گفتگويي تفصيلي با مهندس قوانلو، مجري برگزاري اين رويداد، ابعاد راهبردي، داده‌هاي دقيق آماري و ضرورت تغيير ريل اقتصادي استان را بررسي کرده است که متن کامل آن در ادامه تقديم خوانندگان محترم مي‌شود.

جناب مهندس قوانلو، با سپاس از وقتي که در اختيار روزنامه گلشن‌مهر قرار داديد. برگزاري رويدادي در مقياس اکسپو براي استان گلستان، آن هم با تمرکز بر بازارهاي بين‌المللي، يک اتفاق کم‌نظير است. اساساً چه ضرورت‌هايي در شرايط کنوني، ضرورت اجراي اکسپو 2026 را رقم زد؟

من هم خدمت شما و مخاطبان فرهيخته روزنامه وزين گلشن‌مهر سلام و خداقوت عرض مي‌کنم.  مفهوم «اکسپو» در ادبيات اقتصادي جهان يعني ارائه جامع ظرفيت‌هاي واقعي براي ايجاد پيوندهاي صادراتي و جذب سرمايه. تحولات سال‌هاي اخير در نظام بين‌الملل و تنش‌هاي منطقه‌اي، اهميت پايانه‌هاي شمالي ايران را چندبرابر کرده است. امروز ديگر نگاه به مرز اينچه‌برون يک نگاه فرعي يا محلي نيست؛ اينچه‌برون شاهرگ کريدور بين‌المللي شمال–جنوب است.

استان گلستان امروز واجد مجموعه‌اي کم‌نظير از زيرساخت‌هاي حمل‌ونقل ترکيبي است؛ ما خط‌آهن بين‌المللي متصل به آسياي ميانه و شبکه ريلي چين را در اختيار داريم، شبکه جاده‌اي و پايانه‌اي آماده داريم و فرودگاه استان نيز ظرفيت برقراري خطوط باري و مسافري را مهيا کرده است. در آن‌سوي اين مرز، بازاري نزديک به 350 ميليون نفر قرار دارد که با احتساب مسير تجاري چين، يک گستره جمعيتي و تقاضاي مصرفي عظيم را پيش روي توليدکننده و بازرگان ما قرار مي‌دهد. اکسپو دقيقاً طراحي شده تا اين زنجيره را از حالت پتانسيل بالقوه به قرارداد و دادوستد عملياتي تبديل ند.

در تشريح اهداف اين رويداد، بارها به کشورهاي آسياي ميانه اشاره شده است. اين منطقه از نظر حجم مبادلات و ارقام اقتصادي چه جايگاهي دارد و سهم کشور ما از اين بازار در حال حاضر چگونه ارزيابي مي‌شود؟

محور اصلي اين دوره از نمايشگاه بر پنج کشور محوري آسياي ميانه يعني ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان، تاجيکستان و قرقيزستان تمرکز يافته است. اگر به آمارهاي تجارت بين‌الملل اين پنج کشور نگاه کنيم، متوجه عمق فرصت‌هايي که از دست داده‌ايم مي‌شويم: مجموع گردش تجاري اين پنج کشور با بازارهاي جهاني بالغ بر 268 ميليارد دلار در سال است. از اين رقم، حدود 138 ميليارد دلار صرفاً مربوط به واردات کالا و خدماتي است که اين کشورها از ساير نقاط دنيا خريداري مي‌کنند و 129 ميليارد دلار نيز حجم صادرات سالانه آن‌ها به بازارهاي بين‌المللي است. حالا اين واقعيت تلخ را در کنار اين عدد بگذاريد: از اين سفره گسترده 268 ميليارد دلاري، کل تجارت جمهوري اسلامي ايران با اين پنج کشور رقمي در حدود 2 ميليارد دلار است! يعني سهم ما حتي به مرز يک درصد از کل تبادلات تجاري اين منطقه هم نمي‌رسد. اين آمار به زبان ساده به ما مي‌گويد که بازار وجود دارد، تقاضاي واردات 138 ميليارد دلاري وجود دارد، مرز مشترک و خطوط ريلي هم مهياست، اما پيوند تجاري برقرار نبوده است. نمايشگاه اکسپو براي فعالان بخش خصوصي طراحي شده تا سهم اندک فعلي را به يک جهش معنادار صادراتي تبديل کنند.

يکي از نکات کليدي که شما همواره به عنوان آسيب‌شناسي ساختار اقتصادي گلستان مطرح مي‌کنيد، تکيه افراطي بر بخش کشاورزي است. پيوند اين موضوع با ضرورت برگزاري اکسپو چيست؟

دقيقاً همين‌طور است و بايد با شجاعت اين مسئله را بيان کرد. يکي از ريشه‌هاي اصلي عقب‌ماندگي تاريخي اقتصاد استان گلستان، تداوم نگاه صرفاً کشاورزي‌محور در مسير توسعه بوده است. البته کشاورزي بخش محترم و حياتي امنيت غذايي ماست، اما واقعيت اقتصادي اين است که کشاورزي خام و سنتي سقف معيني براي ايجاد ارزش افزوده و جهش توليد ناخالص داخلي دارد. با محدوديت‌هاي شديد آب، خاک و سطح زيرکشت، اين بخش به تنهايي توانايي پاسخ به مطالبات اشتغال تخصصي، خلق ثروت و سرمايه‌گذاري را ندارد. ادامه اين مسير بن‌بست است؛ راه نجات و ضرورت توسعه گلستان، «حرکت به سمت تجارت و ديپلماسي بازرگاني» است. تا روزي که صادرات و خدمات بازرگاني به پيشران و موتور اصلي اقتصاد استان بدل نشود، هيچ تحول چشمگيري در زندگي مردم و شاخص‌هاي توسعه‌اي منطقه رخ نخواهد داد. اکسپو يعني تمرکز بر صنعت، معدن، فناوري، صنايع تبديلي کشاورزي و تجارت بين‌الملل؛ يعني عبور از اقتصاد تک‌محصولي به سوي اقتصاد تجاري‌محور

گلشن‌مهر: براي آنکه اين رويداد در سطح چند غرفه استاني باقي نماند، چه ترتيبات منطقه‌اي و تقويمي پيش‌بيني شده است؟

ما براي اين رويداد يک ائتلاف منسجم از 6 استان کشور تشکيل داده‌ايم. پنج استان حوزه شمال شامل گلستان، مازندران، گيلان، خراسان شمالي و سمنان به همراه استان خراسان رضوي در اين رويداد حضور خواهند داشت تا توانمندي‌هاي هم‌افزاي خود را براي نفوذ به آسياي ميانه يکپارچه کنند. علاوه بر اين، اکسپو يک اقدام مقطعي نخواهد بود؛ بر اساس برنامه‌ريزي صورت‌گرفته، اين رويداد به شکل چرخشي و سالانه تداوم مي‌يابد. دوره نخست يعني اکسپو 2026 از 24 تا 27 آذرماه در گرگان کليد مي‌خورد و براي سال 2027 ميزباني به استان‌هاي مازندران يا خراسان شمالي منتقل خواهد شد و در سال‌هاي بعد نيز در ساير استان‌هاي اين جمع 6گانه گردش خواهد داشت تا جريان رفت‌وآمد هيئت‌هاي تجاري خارجي قطع نشود.

اين نمايشگاه شامل چه بخش‌ها و محورهاي تخصصي خواهد بود و فعالان اقتصادي در چه زمينه‌هايي حضور مي‌يابند؟

ساختار نمايشگاه چندوجهي است و حوزه‌هاي کليدي زيرساختي و صادراتي را شامل مي‌شود: نخست، بخش صنعت و معدن با تمرکز بر توانمندي‌هاي کارخانجات و فرآوري محصولات معدني. دوم، کشاورزي دانش‌بنيان و صنايع غذايي تبديلي که هدف آن ممانعت از خام‌فروشي است. سوم، حوزه فناوري و نوآوري با مشارکت فعال شرکت‌هاي دانش‌بنيان براي صادرات خدمات فني- مهندسي و محصولات تک‌بالا. چهارم، بخش نفت، گاز و پتروشيمي با رويکرد فرآورده‌هاي ويژه. پنجم، حوزه خدمات بازرگاني، پايانه‌ها، زنجيره حمل‌ونقل و شرکت‌هاي مديريت صادرات (EMC). و در نهايت، پنل‌ها و پاويون‌هاي ويژه معرفي فرصت‌هاي سرمايه‌گذاري در بخش‌هاي اقتصادي و صنعت گردشگري.

در پايان، پيام و انتظار شما از جامعه توليدکنندگان و فعالان بخش خصوصي استان چيست؟

پيام روشن من به توليدکنندگان، صنعتگران، معدن‌کاران و جامعه دانشگاهي و دانش‌بنيان استان اين است که بازارهاي صادراتي با نشستن در دفتر کار فتح نمي‌شوند. دولت‌ها صرفاً مي‌توانند ريل‌گذاري کرده و مسير مذاکرات ديپلماتيک را هموار کنند، اما بار اصلي انعقاد قرارداد، بازاريابي و فروش کالا بر دوش بخش خصوصي است. حضور هيئت‌هاي تجاري رسمي از پنج کشور آسياي ميانه در روزهاي 24 تا 27 آذرماه در سايت گرگان، فرصتي بي‌نظير براي برقراري ارتباطات مستقيم و قراردادهاي B2B است. اميدوارم از اين پنجره باز اقتصادي حداکثر استفاده را براي اعتلاي نام و اقتصاد گلستان ببريم.